امروز: سه شنبه 25 مهر 1396 برابر با 17 اکتبر 2017

مروری بر تاریخ و فرهنگ آرایش در ایران

  • سه شنبه, 28 شهریور 1396
  • اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

سرزمین ایران دارای قدمت و تاریخی غنی است.  و خود یک حوزه فرهنگی وسیعی را شامل میگردد، به واسطه این امر در طول تاریخ تمدن جهان ایرانیان همواره از امکانات و پدیده های عصر خویش برخوردار بودن حتما شما هم واژه ” هفت قلم آرایش ” را شنیده اید این هفت قلم اشاره به ۱-قاضه (سرخاب یا سرخی) ۲-سپیدآب ۳-خال ۴-سرمه ۵-نگار (حنا)  ۶-وسمه (جهت پر پشت کردن ابرو ها ریمل ابرو امروزه) ۷-زرک (گرد طلایی رنگ ) دارد ؛ که از عهد باستان و قبل از اسلام در ایران مرسوم بوده و به آن ” هفت وند ” هم میگفتند. با ورود شریعت مبین اسلام استفاده از هفت وند در انزار ممنوع و تنها زنان متاهل مجاز به استفاده این لوازم آرایش ها و فقط در خانه و بدور از چشم نامحرمان بوده اند.

به گزارش پایگاه خبری رشت پرس در این مطلب قصد داریم مروری بر تاریخ و فرهنگ آرایش در ایران به طور اجمالی و خلاصه داشته باشیم.

در عهد باستان آرایش کردن یک امر بسیار خاص و در ید خواص چون شاهان و ملکه ها و شاهزادگان بود.و تنها مورد استفاده زنان نبوده ، البته باید گفت استفاده از جواهرات و تزئینات ظریف و گرانبها نیز نقش مهمی را داشته است، برابر یافته های باستان شناسان شواهدی از آرایش چشمان از ۴۵۰۰ سال قبل از مسیح و به گونه ای همه گیر  در کشور رواج داشته است. کمی جلوتر که بیاییم در ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد طبق حفاری ها و کاوش های هفت تپه در استان خوزستان امروزی نوعی لوازم آرایش کشف شده که کارکردی همچون رژلب های امروزی داشته است.

در زمان هخامنشیان در حفاری های فارس ظروفی با ظرافت زیاد و از جنس های چون فیروزه، آبگینه و برنز  به دست آمده که به عنوان سرمه دان مورد استفاده قرار می گرفتند و این خود حاکی از اهمیت لوازم و مواد آرایشی در آن دوره است. به طور مثال در کوروش نامه گزنفون (به یونانی: Ξενοφῶν) سرباز و فیلسوف یونانی که به لشگر هخامنشیان پیوسته بود در توصیف کوروش هخامنشی آمده: «دید که او غرق در زیور و جواهر است خط زیر چشمانش را کشیده پوستش را آراسته و کلاه گیسی بر سرو او همچنین از پیراهن های ارغوانی ، نیم تن ها، گردن بندها و دستبندها استفاده کرده است» 

در زمان ساسانی رسم بر این بوده که زنان را با زیورآلات و لوازم آرایش مرسوم خود دفن کنند که این نشان از اهمیت ، وابستگی ، و شخصی بودن لوازم آرایش نزد اقوام ما داشته در کاوشهای به عمل آمده گورستان تاریخی تبرک مربوط به قرون سوم و چهارم هجری نیز گورهای بانوانی با این اشیا یافت شده که گویا این است،این رسم حتی تا دوره اسلامی هم در نواحی از ایران وجود داشته.

برداشتن ابرو هم در حوزه فرهنگی ایران دارای معنی خاصی است در میان اقوام کرد خراسانی از دیر باز رسم بر برداشتن ابروها دختران در شب ازدواج بود و ابرو برداشتن نشان بر متاهل بودن یک بانو بود رسمی که توانست به تمام کشور راه پیدا کند و تا عصر ما نیز کماکان ادامه داشت ، به طوری که من خود شخصا آن را به یاد دارم که برداشتن ابروان برای یک دختر یک تابوی و مورد نکوهش بود اما امروزه به یکباره چنان رنگ باخته که گویی هرگز چنین رسمی نبوده و تنها در بعضی مناطق همچنان رواج دارد.

همان طور که قبل تر نیز اشاره شد با ورود اسلام به ایران آرایش کردن به درون خانه ها و فقط برای زنان متاهل مرسوم شد هرچند که در بین اقوام ایرانی و در طول تاریخ ماقبل از اسلام هم آرایش کردن زنان غیر متاهل مرسوم نبوده و عرف به حساب نمی آمد به گونه ای که بسیاری از حکومت های قبل از اسلام هم با آن برخورد و فرد خاطی را مجازات میکردند.

نهضت مشروطه در زمان قاجار باعث رفت و آمدهای ایرانیان به فرنگ و به دنبال آن تحولی در فرهنگ و لوازم آرایش گردید  این دوره را میتوان کلیدی ترین رویداد  مروری بر تاریخ و فرهنگ آرایش در ایران دانست تا آن زمان موادی که در آرایش کردن به کار میرفت کاملا طبیعی و از گیاهان یا بعضی کانی های رنگی بدست می آمد که حتی بسیاری از آنها قابل خوردن بود، اما در این زمان مواد آرایشی با پایه شیمیایی عمدتا از فرانسه به ایران وارد و به دنبال خود آرایشها را هم متحول کرد ، آرایشها به گونه ای اصیل و ملایم بودند که ناگهان با این واسطه آرایشهای غلیظ تر در جامعه پدیدار شد.

فاجعه اصلی را میتوان سیاستهای بی پایه و اساس پهلوی اول در به اصطلاح مدرن نشان دادن جامعه ایرانی دانست. در این زمان که رضا شاه در تقلید کورکورانه از غرب به منظور استفاده ابزاری از زن ایرانی برای پنهان کردن مشکلات زیر ساختی مملکت و نشان دادن مدرنیته دستور کشف حجاب را در ۱۷ دی ۱۳۱۴ داد و در اقدام موازی نشریات و رسانه های آن عصر اقدام به تبلیغات فرهنگ آرایش و پوشش غربی در ایران را داشتند ، که به یکباره موجب استفاده بیش از اندازه و نادرست محصولات آرایشی در کشور شد به گونه ای که آن دسته از زنانی که گوش به این تبلیغات سپردن از زنان پاریس و برلین و لندن پیشی گرفتن . به طوری که در مسخره نمودن این زنان واژگانی چون چاسان فسان ، و بزک دوزک باب شد. لازم به ذکر است دهخدا در فرهنگ لغت خود چنین آورده “چاسان فاسان واژه ای که به تازگی متداول شده و در تمسخر آرایش با پسوند کردن به کار می رود” البته بزک که دارای ریشه ترکی است به معنا آراستن به تنهایی از زمان صفویه تا آن زمان برای آرایش کردن به کار گرفته میشد و بار منفی نداشت اما با اضافه شدن واژه دوزک به معنا حجیم و سبک به آن اشاره به آرایش غلیظ و نوعی بار منفی به آن داد، در نهایت در دهه های بعد واژگان آرایش به معنی اضافه کردن و پیرایش به معنی کم کردن بدین منظور استفاده شد و تا کنون رواج دارد.

با سقوط و تبعید پهلوی پدر حکومت محمد رضا شاه آغاز شد هر چند که قانون کشف حجاب برچیده شد اما از آنجا که شاه جوان برای بقای حکومت به غرب محتاج بود  دیگر نه تنها اروپا که امریکا هم و فرهنگ امریکایی و مدل های سینما هالییود هم در فرهنگ مد و آرایش ایران دخیل شد، مضاف به این قانون اصلاحات ارضی سال ۱۳۴۱ در این دوره موجب مهاجرت به یکباره روستائیان به شهرهای بزرگ شد و آن قشری که از زمان مشروطه تا آن زمان از این ولوشو فرهنگی در حوزه مد و آرایش به دور بودند هم تحت تاثیر فرهنگ آرایش غرب قرار گرفتن سینمای ایران به جز معدودی از موارد کاملا تحت تاثیر کورکورانه از غرب به ماجرا دامن میزد و در بی هویتی و سردرگمی به سر می برد به طوری که جلال آل احمد می نویسد  «به زن تنها  اجازه تظاهر  در اجتماع را داده ایم. فقط تظاهر، یعنی خودنمایی، یعنی زن را که حافظ سنت، خانواده، نسل و خون است به ولنگاری کشیده ایم، به کوچه آورده ایم. به خودنمایی و …. ما در کار آزادی صوری زنان سال های سال پس از این هیچ هدفی و غرضی جز افزودن به خیل  مصرف کنندگان  پودر و ماتیک –محصول صنایع غرب – نداریم» که خود به تنهایی گویای شرایط آن دوران است.

وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به رهبری امام خمینی (ره) توانست فرهنگ ایرانی و اسلامی را احیا کند . بی ربط نیست اگر بگوییم هجمه فرهنگ غربی و انزجار مردم این مرز و بوم با سبک پوشش و آرایش که نشریات ، تلوزیون و سینما  رژیم پهلوی تبلیغ میکرد چون در تعارض با فرهنگ دینی و ملی ایران بود یکی از عوامل مهم و تاثیر گذار همراهی توده مردم با انقلاب شد. در سالهای اخیر با توجه به گسترش اینترنت ، ظهور پدیده ماهواره و رشد اقتصادی و مصرف گرایی شاهد بعضی از آرایش های نا متعارف هستیم که ما را به یاد دوران مشروطه و آرایشهای ناشیانه آن زمان می اندازد که نیاز به بررسی و مطالعه از منظر جامعه شناسی و روانشناسی دارد اما آنچه که مسلم است، “تاریخ معلم انسان ها است” هرگز در تاریخ ایران زمین آرایش نهی نشده است حتی در دین مبین اسلام همواره بر این موضوع تاکید نیز شده “پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) خود همواره آراسته بود و به آراستگی امر می‌فرمود. آن حضرت آراستگی را چه در بعد نظافت همچون مداومت بر مسواک، استحمام، گرفتن ناخنها و شانه زدن موی سر… و چه در بعد آرایش همچون رنگ کردن موی سر و محاسن، سرمه کشیدن در چشم، پوشیدن لباس سفید و استعمال عطر و … رعایت می‌نمود” اما مسئله در افراط و تفریط و کج فهمی هاست.

امروزه طبق پژوهش یک موسسه بریتانیایی ایران در مقام پنجم مصرف محصولات آرایشی جهان و با اندکی تفاوت در مقام دوم مصرف منطقه خاورمیانه بعداز عربستان سعودی قرار دارد البته باید این را هم گفت که عربستان سعودی در کل نزدیک ۳۳ میلیون جمعیت دارد اما جمعیت زنان ایرانی به تنهایی حدود ۴۰ میلیون نفر است. و حتی بسیاری از کشورها که در رده بعدی قرار دارند جمعیت کمتری از ایران دارند و این پژوهش که بسیار بر آن تکیه شده چون بر اساس کشورها بوده نه سرانه مصرف جمعیت هدف ، آنچنان هم نباید بزرگ نمایی گردد.اما این امر به دور از هر تحلیل جامعه شناسی حکایت از میل به زیبایی و تاریخ و فرهنگ یک کشور دارد ولی آنچه جای تدبیر می طلبد این است که متاسفانه قسمت اعظم سود مالی صنعت لوازم آرایش از کشور خارج میگردد.

تحقیق ، گردآوری و نگارش: م.مستان راد

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
منتشرشده در یاداشت و مقالات
خواندن کد خبر: 15329
برچسب‌ها

ارسال نظر

انتشار نظرات در پایگاه اطلاع رسانی رشت پرس به معنی تائید آن نیست. رشت پرس نظرات حاوی توهین و افترا و با حروف غیرفارسی را منتشر نخواهد کرد.


آخرین اخبار

با ما در تماس باشید

عضویت در خبرنامه اخبار رشت

اخبار گوناگون

انتخاب مخاطبین

حالت های رنگی