امروز: شنبه 23 آذر 1398 برابر با 14 دسامبر 2019

تاریخچه گول گول چهارشنبه در گیلان زمین

  • دوشنبه, 25 اسفند 1393
  • اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

سالهاست که بسیاری از مردم دنیا و از جمله مردم ایران زمین شروع فصل بهار را به جشن و شادی سپری می کنند. در این میان در مناطق مختلف ایران آداب و رسوم خاصی برای این جشن ملی وجود دارد. یکی از این مراسم که در روز های پایانی سال بر گزار می شود چهار شنبه سوری است. بی تردید این رسم ریشه در آیین کهن سرزمین مان دارد و ترکاندن ترقه و ایجاد صداهای وحشتناک وآتش افروزی های خطرناک... در آیین این رسم جایگاهی ندارد. در طی سالهای گذشته این رسم مورد نقد و بررسی و انتقاد شدید مردم قرار گرفته است چرا که بی احتیاطی ها و خطرات وسایل شیمیایی جدید بسیاری از خانواده ها را در روز های پایانی سال عزا دار و داغ دیده کرده است.

گیلان زمین یکی از سرزمین هایی است که دارای این پیشینه ی تاریخی است و به جد در صدد احیا این مراسم و یادگاری های کهن است.

در یک تعریف کلی از چهار شنبه سوری میتوان گفت: چهارشنبه سوری از دو کلمه چهارشنبه و سور تشکیل شده است چهارشنبه نام یکی از روزهای هفته و سور نیز در زبان و ادبیات فارسی به معنی جشن، سرخی و مهمانی است. این که چرا سه شنبه ی آخر هر سال را به چنین روزی نام گذاری کرده اند داستان های مختلفی وجود دارد. آتش از عناصر چهارگانه است و تنها عنصری است که آلوده نمی شود به همین منظور از گذشته های بسیار کهن تاکنون این آداب مرسوم بوده است.

مردم در این روز برای دفع شر و بلا و برآورده شدن آرزوهایشان این مراسم را برگزار می کنند مراسم ویژه آن در شب چهارشنبه صورت می گیرد به این ترتیب که در گوشه و کنار کوی و برزن آتش های بزرگ می افروزند و از روی آن می پرند و ترانه (سرخی تو از من ، زردی من از تو ) می خوانند.

باید به این نکته توجه کرد که در ایران جشن سور از زمان های بسیار دور به عنوان یک سنت مرسوم بوده است.

قبل از ورود اسلام به ایران هر سال ۱۲ ماه، و هر ماه به ۳۰ روز بوده که هر کدام از این ۳۰ روز اسمی مشخص داشته است که بعد از ورود اسلام به ایران تقسیمات هفته نیز به آن اضافه شد. در ایران باستان در پایان هر ماه جشن و پای کوبی با نام سور مرسوم بوده است. بعد از ورود اسلام به ایران به آرامی جشن سور در ایران کم رنگ و به آخرین چهارشنبه سال محدود شد. جشن سور از مراسم اصیل ایرانی است و منشا خارجی ندارد.

در آخرين سه‌شنبه سال، در گيلان هم مانند ساير استان‌ها آيين‌هاي خاصي اجرا مي‌شود. در روستاهای اطراف رشت، غروب شب چهارشنبه سوری، در پنج منطقه، پوشال برنج را با فاصله کنار هم می چینند، سپس آنها را آتش می زنند و برای دفع چشم زخم، اسپند در آتش می ریزند و افراد هر خانواده از بزرگ به کوچک، سه مرتبه از روی آن می پرند و این ترانه را به گویش گیلکی می خوانند:

“گل گل چهارشنبه ، به حق پنجشنبه ، نکبت بی شه ، دولت بی یه ، زردی بی شه ، سرخی بی یه” ،یعنی: آتش سرخ چهار شنبه! به حق پنجشنبه نکبت برود، دولت بیاید. زردی برود، سرخی بیاید.

آیین های چهارشنبه سوری در گیلان

در حال حاضر مردم در این مراسم پس از پریدن از روی آتش ترقه در می کنند به این معنی کهاز نحوست چهارشنبه در امان باشند. در این شب خورشت”ترشه تره” می پزند و آن را با کته، ماست و دوغ می خورند. صبح فردا (روز چهارشنبه) خاکستر برجای مانده از آتش شبانه را جمع می کنند و پای درختان میوه می ریزند به این نیّت که درختان بارورشوند و میوه ی بیشتری بدهند.

در شب چهارشنبه‌سوري، اسپند و كندر و گلاب و شمع حتما بايد در خانه باشد.

اسپند و كندر را دود مي‌كنند، گلاب را به صورت خود مي‌زنند و شمع را به نيت روشنايي روشن مي‌كنند... گيلاني‌ها خاكستر آتش‌افروز شب چهارشنبه‌سوري را صبح چهارشنبه پاي درخت‌ها مي‌ريزند و معتقدند كه درخت ها بارور مي‌شوند و كساني كه قصد زيارت اماكن متبركه را دارند به نيت سفر از خانه خارج مي‌شوند.

چهارشنبه سوری و خریدن گمج

دیگ سفالینیه که در آن  غذا های مثل فسنجان، باقلاقاتق، ترشی تره، آلومسما، خوتکا فسنجون، کولی قرابی, مرغ ترش و دیگر غذاهای محلی گیلانی طبخ میشه و اسمش گمجه (گَ   مَ  ج)

 طعم این غذاها یادگاریه از نسلهای کهن.  " غذا "  در هر منطقه اي نشان فرهنگي آن جامعه است که بخشي از غني بودن فرهنگ گيلان به اين شاخه از فرهنگ برمي گرده که آشپزخونه غنی داره. با اینکه بسیاری از  غذاهاي سنتي گيلان چون آيينها و فرهنگهاي ديرينه اش دچار جديدزدگي شده و دیگه به مذاق امروزيان خطه اش خوش نمی یاد اما روز چهارشنبه سوری مردم با شور و شوق "گمج" رو می خریدن و با یادآوردن طعم و مزه غذایی که تو این ظرف طبخ مشه آب از دهنشون راه می افتاد. البته خریدن گمج در این روز و مناسبت معنای دیگه ای هم داشت به اعتقاد مردم، خریدنش تو این روز خوش یمنه و بعد از خریدنش شب هنگام اون رو بر سر می ذارن و دور می چرخن تا گمچ بشکنه و با این طریق نیتی می کنند با امید به برآورده شدن حاجت و خواستشون!

آجیل مشکل گشای چهارشنبه سوری

آجيل مخصوص چهارشنبه سوري هم كه در همه جاي ايران مرسوم است، فسلفه عميقي دارد. اجزاء اين آجيل رنگارنگ و زيبا همه از دانه‌هاي خودردني و رستني‌هايي است كه بيش از هزاران سال پيش از زمين و طبيعت مي‌گيرد. در واقع مجموعه آجيل چهارشنبه سوري طبقي است آراسته از هدايا و دهش‌هاي خاك كه رابطه انسان و طبيعت را تاييد و تاكيد مي‌كند. در بسياري از ايل‌ها و نيز در نقاط كوهستاني ايران از جمله دهكده‌هاي كوهستاني گيلان و مازندران كه به آداب و سنن ايرانيان باستان دلبستگي بيشتري دارند، در استقبال از سال نو، مراسم آتش‌افروزي را در شب چهارشنبه برگزار مي‌كنند. آنان بر این باور بودند که هر کس از این آجیل را بخورد، نسبت به افراد دیگر مهربان‌تر می‌گردد و کینه و رشک از وی دور می‌گردد. امروزه اصطلاح نمک‌گیرشدن و نان و نمک کسی را خوردن و در حق وی خیانت نورزیدن، از همین باور سرچشمه گرفته‌است.

دور ريختن وسيله‌هاي كهنه و فرسوده زندگي در قريب باتفاق مناطق ايران معمول است. رسم كوزه شكستن يا كوزه پرت كردن به كوچه به نيت دور كردن بلا در همه ايران عموميت دارد.

در گيلان دخترانِ دم‌بخت را غروب چهارشنبه‌سوري با جارو مي‌زنند و از خانه بيرون مي‌اندازند به اين اميد كه تا سال بعد ازدواج كنند.

فال‌گوشی و گره‌گشایی

یکی از رسم‌های چهارشنبه‌سوری است که در آن دختران جوان نیت می‌کنند، پشت دیواری می‌ایستند و به سخن رهگذران گوش فرامی‌دهند و سپس با تفسیر این سخنان پاسخ نیت خود را می‌گیرند

قاشق‌زنی

در این رسم دختران و پسران جوان، چادری بر سر و روی خود می‌کشند تا شناخته نشوند و به در خانهٔ دوستان و همسایگان خود می‌روند. صاحبخانه از صدای قاشق‌هایی که به کاسه‌ها می‌خورد به در خانه آمده و به کاسه‌های آنان آجیل چهارشنبه‌سوری، شیرینی، شکلات، نقل و پول می‌ریزد. دختران نیز امیدوارند زودتر به خانه بخت بروند.

بی شک آیین و رسوم هر سرزمینی بیانگر فرهنگ و اصالت مردم آن سرزمین است. ترد کردن این فرهنگ های قدیمی و نادیده انگاری آن بی شک ضربه های بزرگی به پیشینه ی تاریخی هرسرزمینی خواهد زد. نباید تردید داشت که وجود چنین مراسمی همیشه با نوعی انحرافات اخلاقی از سوی افرادی مجهول آمیخته می شود اما با تبلیغ و آگاهی به موقع و دوری کردن از نا هنجاری های اجتماعی و خطر آفرین می توان در زنده نگه داشتن این یاد گار های کهن سهم بسزایی داشت.

 انتهای پیام/083451

این مورد را ارزیابی کنید
(3 رای‌ها)
منتشرشده در یاداشت و مقالات
خواندن کد خبر: 2608

ارسال نظر

انتشار نظرات در پایگاه اطلاع رسانی رشت پرس به معنی تائید آن نیست. رشت پرس نظرات حاوی توهین و افترا و با حروف غیرفارسی را منتشر نخواهد کرد.


آخرین اخبار

با ما در تماس باشید

عضویت در خبرنامه اخبار رشت

اخبار گوناگون

انتخاب مخاطبین

حالت های رنگی